{"id":1915,"date":"2020-02-11T12:25:14","date_gmt":"2020-02-11T11:25:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?p=1915"},"modified":"2023-04-28T16:18:44","modified_gmt":"2023-04-28T14:18:44","slug":"une-approche-ludique-pour-la-methode-de-capture-marquage-recapture","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?p=1915","title":{"rendered":"Une approche ludique pour la m\u00e9thode de Capture-Marquage-Recapture"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><em>par Philippe Cosentino<\/em><\/p>\n<p>Le <a href=\"https:\/\/cache.media.education.gouv.fr\/file\/SPE8_MENJ_25_7_2019\/84\/7\/spe241_annexe_1158847.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">programme d&rsquo;enseignement scientifique de terminale (tronc commun)<\/a> aborde de mani\u00e8re approfondie la question de l&rsquo;\u00e9chantillonnage du vivant. La m\u00e9thode de capture-marquage-recapture est cit\u00e9e explicitement, et l&rsquo;\u00e9l\u00e8ve doit savoir l&rsquo;appliquer.<!--more--><\/p>\n<p><strong>Extrait du B.O :<\/strong><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><em><strong>Notions :<\/strong><\/em><\/p>\n<blockquote><p><span style=\"font-size: 12pt;\">La m\u00e9thode de \u00ab capture-marquage-recapture \u00bb repose sur des calculs effectu\u00e9s sur un \u00e9chantillon. Si on suppose que la proportion d\u2019individus marque\u0301s est identique dans l\u2019e\u0301chantillon de recapture et dans la population totale, l\u2019effectif de celle-ci s\u2019obtient par le calcul d\u2019une quatri\u00e8me proportionnelle.<\/span><\/p><\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><strong><em>Savoir-faire :&nbsp;<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<blockquote><p><span style=\"font-size: 12pt;\">Estimer une abondance par la m\u00e9thode de capture, marquage, recapture, fond\u00e9e sur le calcul d\u2019une quatri\u00e8me proportionnelle.<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p><\/blockquote>\n<p>De plus, cette partie du programme permet de mettre en oeuvre une comp\u00e9tence du <a href=\"https:\/\/cache.media.eduscol.education.fr\/file\/CRCNum\/37\/9\/Tableau_par_competence_1136379.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">CRCN<\/a> :<\/p>\n<blockquote><p><span style=\"font-size: 12pt;\">Informations et donn\u00e9es \/ Traiter des donn\u00e9es<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 12pt;\">Ins\u00e9rer, saisir, et trier des donn\u00e9es dans un tableur pour les exploiter<\/span><\/p><\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>La mod\u00e9lisation est une approche possible, en utilisant par exemple des jetons dans un sac opaque (jetons dont une partie sera marqu\u00e9e), et en effectuant des \u00ab\u00a0tirages\u00a0\u00bb. Mais cela reste long \u00e0 mettre en oeuvre, d&rsquo;autant plus qu&rsquo;il est n\u00e9cessaire de r\u00e9aliser de nombreux \u00e9chantillonnages avant d&rsquo;avoir une estimation pr\u00e9cise.<\/p>\n<p>J&rsquo;ai donc d\u00e9velopp\u00e9 une application ludique (jeu s\u00e9rieux, ou jeu \u00e9pist\u00e9mique) qui mettra l&rsquo;\u00e9l\u00e8ve en situation d&rsquo;estimer l&rsquo;effectif d&rsquo;une population de poissons dans un lac.<\/p>\n<p>Dans cette application, l&rsquo;\u00e9l\u00e8ve peut choisir le nombre de poissons qu&rsquo;il souhaite capturer ou recapturer, et r\u00e9p\u00e9ter autant de fois qu&rsquo;il le d\u00e9sire la recapture, ce qui lui permettra au passage de visualiser la fluctuation d&rsquo;\u00e9chantillonnage (autre attendu du B.O.).<\/p>\n<div id=\"attachment_1918\" style=\"width: 1024px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?attachment_id=1918\" rel=\"attachment wp-att-1918\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1918\" class=\"size-full wp-image-1918\" src=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-4.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"502\" srcset=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-4.jpg 1024w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-4-300x147.jpg 300w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-4-768x377.jpg 768w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-4-500x245.jpg 500w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-4-696x341.jpg 696w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-4-600x294.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1918\" class=\"wp-caption-text\">Capture d&rsquo;\u00e9cran de l&rsquo;application<\/p><\/div>\n<p>Un tableau synth\u00e9tique r\u00e9sume le r\u00e9sultat de sa derni\u00e8re recapture (nombre de poissons recaptur\u00e9s, nombre de poissons marqu\u00e9s parmi ceux recaptur\u00e9s &#8230;). La pr\u00e9sentation met en \u00e9vidence le fait que pour r\u00e9soudre ce probl\u00e8me, l&rsquo;\u00e9l\u00e8ve va devoir r\u00e9aliser un produit en croix, \u00e9tant donn\u00e9 que, d&rsquo;apr\u00e8s le programme, \u00a0\u00bb l\u2019effectif (&#8230;) s\u2019obtient par le calcul d\u2019une quatri\u00e8me proportionnelle\u00a0\u00bb.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?attachment_id=1917\" rel=\"attachment wp-att-1917\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-1917 size-medium\" src=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-3-300x158.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"158\" srcset=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-3-300x158.jpg 300w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-3-500x264.jpg 500w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-3-600x317.jpg 600w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-3.jpg 652w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Lorsque l&rsquo;\u00e9l\u00e8ve a termin\u00e9, l&rsquo;application lui demande son estimation, et celle-ci est confront\u00e9e \u00e0 l&rsquo;effectif r\u00e9el.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?attachment_id=1919\" rel=\"attachment wp-att-1919\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-1919\" src=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-5.jpg\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"266\" srcset=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-5.jpg 400w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-5-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Un \u00e9cart (en %) est alors donn\u00e9, ce qui devrait aiguillonner les \u00e9l\u00e8ves appr\u00e9ciant les d\u00e9fis.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?attachment_id=1920\" rel=\"attachment wp-att-1920\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1920\" src=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-6-300x211.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"211\" srcset=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-6-300x211.jpg 300w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-6-427x300.jpg 427w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-6-558x392.jpg 558w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-6.jpg 633w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<h2>Traitement statistique<\/h2>\n<p>Pour avoir une estimation pr\u00e9cise, il est indispensable de r\u00e9aliser un grand nombre de \u00ab\u00a0recaptures\u00a0\u00bb et de faire la moyenne du nombre d&rsquo;individus marqu\u00e9s avant de faire le produit en croix.<\/p>\n<p>Le mieux, pour cela, est d&rsquo;utiliser un tableur dans lequel l&rsquo;\u00e9l\u00e8ve va saisir le nombre de poissons marqu\u00e9s, \u00e0 chaque recapture.<\/p>\n<div id=\"attachment_1925\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?attachment_id=1925\" rel=\"attachment wp-att-1925\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-1925\" class=\"size-medium wp-image-1925\" src=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-8-300x134.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"134\" srcset=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-8-300x134.jpg 300w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-8-500x224.jpg 500w, https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-8.jpg 514w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-1925\" class=\"wp-caption-text\">Capture d&rsquo;\u00e9cran d&rsquo;Excel montrant la fluctuation d&rsquo;\u00e9chantillonnage.<\/p><\/div>\n<p>Par ailleurs, cela permet de traiter le savoir faire suivant (extrait du B.O.) :<\/p>\n<blockquote><p><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00ab\u00a0\u00c0 l\u2019aide d\u2019un tableur, simuler des e\u0301chantillons de m\u00eame effectif pour visualiser la fluctuation d\u2019e\u0301chantillonnage.\u00a0\u00bb<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p><\/blockquote>\n<p><strong>Bilan<\/strong><\/p>\n<p>En conclusion, cette application permet de traiter une notion et deux savoir-faire du programme d&rsquo;enseignement scientifique de terminale.<\/p>\n<p>Elle ne saurait cependant pas se substituer \u00e0 l&rsquo;\u00e9tude d&rsquo;un cas concret, c&rsquo;est pourquoi je conseille de l&rsquo;accompagner d&rsquo;une \u00e9tude de documents portant sur une \u00e9tude r\u00e9elle utilisant cette m\u00e9thode pour estimer un effectif.<\/p>\n<h2>Liens<\/h2>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><a href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/productions\/capture\/capture-locale.zip\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Application \u00ab\u00a0Capture &#8211; Marquage &#8211; Recapture\u00a0\u00bb (HTML5)<\/a><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><a href=\"https:\/\/cosphilog.fr\/dl\/zip\/capture-locale.zip\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">T\u00e9l\u00e9charger une version hors-ligne (locale)<\/a><\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px;\"><a href=\"https:\/\/cache.media.education.gouv.fr\/file\/SPE8_MENJ_25_7_2019\/84\/7\/spe241_annexe_1158847.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Programme d&rsquo;enseignement scientifique de terminale<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>par Philippe Cosentino Le programme d&rsquo;enseignement scientifique de terminale (tronc commun) aborde de mani\u00e8re approfondie la question de l&rsquo;\u00e9chantillonnage du vivant. La m\u00e9thode de capture-marquage-recapture est cit\u00e9e explicitement, et l&rsquo;\u00e9l\u00e8ve doit savoir l&rsquo;appliquer.<\/p><p><a class=\"more-link btn\" href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?p=1915\">Lire la suite<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":74,"featured_media":1922,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[18,70,8,356],"tags":[245,243,248,196,246,247],"class_list":["post-1915","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-devant-ecran","category-jeux-serieux","category-logiciels","category-seconde","tag-capture","tag-crcn","tag-echantillonnage","tag-enseignement-scientifique","tag-marquage","tag-recapture","nodate","item-wrap"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7.jpg",1263,159,false],"landscape":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7.jpg",1263,159,false],"portraits":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7.jpg",1263,159,false],"thumbnail":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7-300x38.jpg",300,38,true],"large":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7-1024x129.jpg",436,55,true],"1536x1536":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7.jpg",1263,159,false],"2048x2048":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7.jpg",1263,159,false],"graphene_slider":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7.jpg",182,23,false],"graphene_featured_image":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7.jpg",436,55,false],"post-thumbnail":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7-1000x159.jpg",1000,159,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/02\/Capture-7.jpg",600,76,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Philippe COSENTINO","author_link":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?author=74"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?cat=18\" rel=\"category\">Devant l'\u00e9cran<\/a> <a href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?cat=70\" rel=\"category\">Jeux s\u00e9rieux<\/a> <a href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?cat=8\" rel=\"category\">Logiciels<\/a> <a href=\"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/?cat=356\" rel=\"category\">Seconde<\/a>","rttpg_excerpt":"par Philippe Cosentino Le programme d&rsquo;enseignement scientifique de terminale (tronc commun) aborde de mani\u00e8re approfondie la question de l&rsquo;\u00e9chantillonnage du vivant. La m\u00e9thode de capture-marquage-recapture est cit\u00e9e explicitement, et l&rsquo;\u00e9l\u00e8ve doit savoir l&rsquo;appliquer.","post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1915","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/74"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1915"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1915\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3866,"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1915\/revisions\/3866"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.pedagogie.ac-nice.fr\/svt\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}